Falerone, cavea des römischen Theaters

Lage

Öffnet externen Link in neuem FensterGoogle maps

Maße

Dm 49,2 m
Dm orchestra 18,6 m
Br pulpitum 33,20 m
Postscaenicum 33,2 x 4 m

Inschriften

Bauinschrift (anlässlich einer Renovierung?) aus dem Jahre 43 n.Chr., CIL IX 5426:

Ti(berio) Claudio Dr[u]si f(ilio) Caesari August(o)
Germanico
pontifici maximo trib(unicia) potest(ate) III co(n)s(uli) III imp(eratori) III p(atri) p(atriae)
L(ucius) Celer Quidacilius pater nomine fili(i) et suo testamento fieri iussit
C(aius) Octavius L(uci) f(ilius) Vel(ina) Celer adiecta pecunia faciendum curavit

Lit.: G. de Minicis, Teatro di Falerone, AdI 11, 1839, 29 Abb. (Öffnet externen Link in neuem Fensterarchive.org); Fuchs, Ausstattung 63 B I 1; C. Delplace, Ktema 21,1996, 119 ff.; S.M. Marengo, Le iscrizioni, in: F. Cancrini - C. Delplace - S. M. Marengo, L'evergetismo nella regio V (Picenum), Picus suppl. VIII (Tivoli 2001) Nr. 3.

Falerio-Picenus, Ansicht ds Theaters nach Mori aus dem Jahre 1836.
Falerio-Picenus, Grundriss des Theaters.

Beschreibung

Der Zuschauerraum des Theaters ruht auf Radialkammern und ist nach außen durch eine Arkadenfassade abgeschlossen. Unterhalb des Umganges zwischen ima und media cavea verläuft eine konzentrische Mauer, unterhalb der summa cavea ein ambulacrum. 4 Treppenaufgänge führen zwischen den Radialmauern zur Öffnet internen Link im aktuellen Fensterpraecinctio (Umgang) zwischen ima und media cavea. Über den Öffnet internen Link im aktuellen Fensteraditus maximi liegen tribunalia. In den Öffnet internen Link im aktuellen Fensteraditus maximi wurden die Reliefs zweier Telamone, d.h. männlicher Gebälkträger gefunden, deren architektonischer Zusammenhang nicht mehr genau zu ermitteln ist. Einer von beiden trägt eine tragische Maske. Der Boden der orchestra ist mit Travertinplatten gepflastert. Die Front des Öffnet internen Link im aktuellen FensterPulpitums ist mit Rund- und Rechtecknischen dekoriert und war mit Marmorplatten verkleidet. Dazwischen führen 2 Treppen auf die Bühne. Dahinter ist das Öffnet internen Link im aktuellen Fensteraulaeum mit 6 Masthaltern für die Bühnenvorhänge sichtbar. Die Öffnet internen Link im aktuellen Fensterscaenae frons ist geradlinig, Öffnet internen Link im aktuellen Fensterporta regia und p. hospitales liegen in Rechtecknischen. Es folgt damit einer in der spätrepublikanischen und frühkaiserzeitlichen Epoche üblichen Form (vgl. Öffnet internen Link im aktuellen FensterMinturnae, Öffnet internen Link im aktuellen FensterOstia). Mauerwerk ist Öffnet externen Link in neuem Fensteropus reticulatum, das Bühnengebäude weist dazu Eckverstärkungen aus Ziegelmauerwerk auf. Weitere Teile bestehen aus Quadermauerwerk mit Ziegeldurchschüssen. Der Bau wird in die Zeit von Kaiser Augustus datiert, Umbauten fanden in claudischer und antoninischer Zeit statt. Als das Theater im Jahre 1777 erstmals ausgegraben wurden, war es nach den damaligen Grabungsaufzeichnungen noch einschließlich seiner reichen Marmorverkleidungen sehr gut erhalten. Dies gilt insebesondere für das Öffnet internen Link im aktuellen Fensterpulpitum, das außer seiner Marmorinkrustationen auch noch Bronzeappliken aufwies. Diese waren bei Nachuntersuchnungen durch die Brüder de Minicis im Jahre 1836 nicht mehr erhalten.

Bildergalerie

Literatur

Öffnet externen Link in neuem FensterG. de Menicis, Teatro di Falerone, Bulletino dell’Instituto di Correspondenza Archeologica 1836, 131 f.

Öffnet externen Link in neuem FensterG. de Menicis, Teatro di Falerone, Annali dell’Instituto di Correspondenza Archeologica 1839, 5-61.

Monumenti inediti pubblicati dall’Instituto Archeologico 3, 1839-43, Taf. 1.

S. Campanari, Teatro di Faleria nel Piceno (Rom 1840)

F. Wieseler, Theatergebäude und Denkmäler des Bühnenwesens bei den Griechen und Römern (Göttingen 1851) 19 f.

P. Bonvicini, l Teatro ed altri monumenti di Falerio Picenus, Studia Picena 22, 1954, 33-44 Abb. I-VIII.

P. Bonvicini, Il Giornale degli scavi eseguiti nel 1836 nel Teatro romano di Falerone, redatto da Raffaele de Minicis, Rendiconti. Atti della Accademia nazionale dei Lincei 26, 1971, 371-384.

M. Gaggiotti u. a., Umbria. Marche, Guida archeologica laterza 4 (Rom – Bari 1980) 276-278.

M. Fuchs, Die Ausstattung römischer Theater in Italien und den Westprovinzen des römischen Reiches (Mainz 1987) 62-66.

E. Catani, Scavi pontifici del 1777 nella Marca Anconetana: Marano, Ricina, Falerone, Urbisaglia, in: Le antichità classica nelle marche tra seicento e settecento, Atti e memorie Deput. Storia Patria per la Marche 93, 1988  (Ancona 1989) 191-274, bes. 208-218.

C. Courtois, Le bâtiment de scène dans les théâtres antiques de l'Italie et de la Sicile. Étude chronologique et typologique (Löwen 1989) 247.

M. Landolfi, Falerone (AP): teatro e anfiteatro romano, in: M. Luni (Hrsg.), Scavi e ricerche nelle Marche, Quaderni di archeologia nelle Marche (Urbino 1991) 48-50.

P. Ciancio Rossetto – G. Pisani Sartorio (Hrsg.), Teatri greci e romani alle origini del linguaggio rappresentato, II (Rom 1996) 451 f.

C. Delplace, Le théàtre de Falerio dans la regio V (Picenum): interventions publiques et privées, Ktema 21,1996, 117-125.

R. G. Chase, Ancient Hellenistic and Roman Amphitheatres, Stadiums, and Theatres – the way they look now (Portsmouth, New Hamphshire 2002) 452.

G. Tosi, Gli edifici per spettacoli nell'Italia romana (Rom 2003) 329-332 Taf. VII Abb. 14. 17-26.

F. Sear, Roman Theatres. An Architectural Study. Oxford Monographs in Classical Archaeology (Oxford 2006) 156 f. Taf. 24.

Gilberto Montali, I fratelli De Minicis e la riscoperta del teatro di Falerone: spigolature architettoniche, in: G. Paci (Hrsg.), I fratelli De Minicis. Storici, archeologi e collezionisti del Fermano, Atti del convegno di studi Fermo, sala del consiglio comunale 226 sttembre 2014 (Ancona- Fermo 2015) 51-80 (Öffnet externen Link in neuem Fensteracademia.edu)

Paolo Storchi, The 3D reconstruction model of the Roman theatre of Falerio Picenus (Falerone, Italy): promoting cultural heritage, understanding our past, Groma 6, 2021, 106-134 (Öffnet externen Link in neuem Fensteracademia.edu)

weblinks:

Öffnet externen Link in neuem FensterBibliographie zu Falerio (Stand: 2002)

Öffnet externen Link in neuem Fensterarchitettoferrini.com/Falerio.htm

Öffnet externen Link in neuem Fensterarchitettoferrini.com/Parco%20archeologico.htm

Öffnet externen Link in neuem Fensterwww.parcoarcheologico.it/home.html

Öffnet externen Link in neuem Fensterwww.musei.marche.it/web/RicercaMusei/DettagliMuseo

Öffnet externen Link in neuem FensterVideo-Animation

Öffnet externen Link in neuem Fensterwikipedia

Ausstattung

Statuenweihung für Gaius Cäsar, CIL IX 5425:

C(aio) Cae[sari]
Aug(usti) f(ilio) [---]
c[o(n)s(uli) des(ignato)

Literatur: Fuchs, Ausstattung 63 BII 1; C. Delplace, Ktema 21,1996, 119 ff.

Statuenweihung durch Antonia Picentina, CIL IX 5428; ILS 5652:

Imp(eratori) Antonino Aug(usto) P[io]
Antonia Cn(aei) fil(ia) Picentina C(ai) C[---]
Secundi praetori(i) patron[i colo]-
niae sacerdos divae Fau[sti]-
nae statuas quas ad exo[rnan]-
dum theatrum promi[serat Fa]-
leriensibus posuit et [in ded(icatione)]
decurionibus plebi urbanae div[isionem]
dedit

Lit.: Fuchs, Ausstattung 63 B I 2; C. Delplace, Ktema 21,1996, 119 ff.; S. M. Marengo, Le iscrizioni, in: F. Cancrini - C. Delplace - S. M. Marengo, L'evergetismo nella regio V (Picenum), Picus suppl. VIII (Tivoli 2001) Nr. 5a.

Statuenweihung für Octavia (minor?), CIL IX 5449:

Octav[---]
sorori D[---]
M(arcus) Ancharius [---]
C(aius) Decimius C(ai) f(ilius) Vale[---]
duovir f(aciendum) c(uravit)

Lit.:

 

Statuenweihung für Commodus, CIL IX 5430; AE 1960, 255:

[M(arco)] Aurelio Com-
modo Aug-
usto
Antonini Aug(usti)
[Pii] fil(io) principi
[i]uventutis
[trib(unicia)] pot(estate) II co(n)s(uli)

] Volsae [---]
[---] aed(ilis) IIvir
quinq(uennalis) [

Lit.: Fuchs, Ausstattung 64 B II 3; C. Delplace, Ktema 21,1996, 119 ff.

Statuenbasis für Konstantin d. Gr., Licinius und die Cäsaren, nach 308 n.Chr., CIL IX 5434; AE 1985, 340Öffnet externen Link in neuem FensterEDR:

Dd(ominis) nn(ostris)
Constantino
Maximo et
Liciniano Lici-
nio Augg(ustis) et
Flavio Crispo et
Liciniano Licinio
et Fl(avio) Cl(audio) Constan-
tino Caesarib-
us b(ono) r(ei) p(ublicae) n(atis)

„Unseren Herren, den Augusti Öffnet externen Link in neuem FensterConstantinus Maximus und Licinianus Licinius und den Cäsaren Öffnet externen Link in neuem FensterFlavius Crispus und Flavius Claudius Constantinus, den zum Wohl des Staates geborenen.”

Lit.: Fuchs, Ausstattung 64 B II 4.

Statuenbasis für Q. Allius Rufus, CIL IX 5441:

Q(uinto) Allio Q(uinti) f(ilio) Vel(ina)
Rufo
IIvir(o) quinq(uennali) ite[r(um)]
flamini August[i]
tribuno milit[um]
praefecto fabr[um]
praefecto c[oh(ortis)

Lit.: Fuchs, Ausstattung 64 B II 5.

Statuenbasis für M. Fabius Maximus, CIL IX 5445:

M(arco) Fabio M(arci) f(ilio) V[el(ina)]
Maximo aedi-
litate remissa
IIvir(o) praef(ecto) fabr(um)
plebs patr(ono) col(oniae)
r(ei) p(ublicae) r(emissum)

Lit.: Fuchs, Ausstattung 64 B II 6.

Statuenbasis für L. Veianus Mamulla, CIL IX 5452:

L(ucio) Veianio C(ai) f(ilio) Mamullae
equo public(o) praefect(o) fabr(um)
duovir(o) iterum quinq(uennali)
d(ecurionum) c(onsulto) publice

Lit.: Fuchs, Ausstattung 64 B II 7.

CIL IX 5432.
CIL IX 5442.
CIL IX 5459.
CIL IX 5485.
CIL IX 5512.
CIL IX 5423.
CIL IX 5429.
CIL IX 5456.
CIL IX 5459.
Torso einer männlichen Statue mit Ägis, Typ des Jupiter Aigiochos; Öffnet externen Link in neuem FensterParis, Louvre MA 3379:

Lit.: G. de Minicis, AdI 1839, Öffnet externen Link in neuem Fenster21 f. Taf. 2,3a-b; Bonvicini, RendLinc 26, 1971, 373 Taf. 1,1; Fuchs, Ausstattung 64 Dm IV 1 Taf. 19,3-4. Zum Typ: St. F. Schröder, Katalog der antiken Skulpturen des Museo del Prado in Madrid, 2. Idealplastik (Mainz 2004) 350 ff.

weblinks: Öffnet externen Link in neuem Fensterhttp://www.insecula.com/oeuvre/O0011029.html

Öffnet externen Link in neuem FensterTorso einer nackten männlichen Statue; Falerone, Museo Civico:

Lit.: L. Pupilli - F. Luigino, Papetti Falerone eredità dell'antica Falerio (1989)

Öffnet externen Link in neuem FensterTorso eines Mannes; Falerone, Museo Civico:

Lit.: L. Pupilli - F. Luigino, Papetti Falerone eredità dell'antica Falerio (1989)

Öffnet externen Link in neuem FensterWeibliche Gewandstatue, Umbildung der Demeter vom Kapitol; Falerone, ehem. Schule, Inv.-Nr. 87:

Lit.: G. de Minicis, AdI 1839, Öffnet externen Link in neuem Fenster12. Öffnet externen Link in neuem Fenster23 Taf. 2,2; Bonvicini, RendLinc 26, 1971, 373 Taf. 1,2; Fuchs, Ausstattung 64 Dw II 1 Taf. 20,1-2.

Öffnet externen Link in neuem FensterCeres; Falerone, ehem. Schule, Inv.-Nr. 5:

Lit.: Fuchs, Ausstattung 65 E I 1 Taf. 20,3; 21,1-5.

Victoria; Paris, Louvre MA 398:

Lit.: G. de Minicis, AdI 1836, Öffnet externen Link in neuem Fenster23 f. Taf. 2,1 a-b; Bonvicini, RendLinc 26, 1971, 376 Taf. 1,3; 383 Taf. 2; Fuchs, Ausstattung 65 E III 1 Taf. 18,3-5.

Fragmente von Bronzestatuen:

Lit.: Bonvicini, RendLinc 26, 1971, 376 f.; 379; Fuchs, Ausstattung 65 E IV 1ff.